Opleidingsaanbod voor innovatie dienstensector schiet tekort

Hoewel Nederland in beleid en onderzoek wordt afgeschilderd als een diensteneconomie, ontbreekt de bijbehorende opleidingsinfrastructuur bijna geheel.

Deze conclusie trekt het nationaal centrum voor diensteninnovatie Exser naar aanleiding van een inventarisatie van aangeboden bachelors en mastersopleidingen. ‘Een professionele basis voor vernieuwing in de dienstensector is er dus niet, terwijl juist daar een belangrijke factor voor economisch herstel ligt‘, aldus prof. dr. Bart Nieuwenhuis, algemeen directeur van Exser. Volgens Exser is er wel degelijk behoefte aan specifieke opleidingen op dit gebied. Daarom worden dit najaar in samenwerking met enkele opleidingsinstellingen drie onderwijsprogramma's op de rails gezet.

De inventarisatie laat een groot aantal opleidingen aan universiteiten, business schools en hogescholen zien waarin de term ‘innovatie' wordt gehanteerd. Nadere bestudering van dit aanbod wijst uit dat het overgrote deel hiervan betrekking heeft op productinnovatie, innovatie op bepaalde vakgebieden (bijvoorbeeld medisch) of meer generiek is gericht op ‘service management'. Daarnaast blijkt ook dat ‘innovatie' kennelijk ‘hot' is: veel opleidingstitels krijgen ook deze term mee, zoals bijvoorbeeld ‘beleid en innovatie'. Inhoudelijk is er met dit extra predicaat niet veel nieuws onder de zon. Extra speurwerk naar opleidingen over het hoe en wat van innovatie in dienstverlenende organisaties leverde slechts drie resultaten op van aansprekende programma's: ‘Health services innovation' (Maastricht University), ‘Excelleren in dienstenmarketing' (Academie voor Management) en ‘Service Management' (Karlstad University). Bij deze voorbeelden staat echter vooral de bedrijfskundige en technologische kant van diensteninnovatie centraal en niet het succesvol managen van meer vraaggestuurde innovatieprocessen.

Diensteninnovatie
Volgens de uitvoerder van het onderzoek, prof. dr. Frank Kwakman, programmadirecteur bij Exser en hoogleraar aan Nyenrode Business Universiteit, heeft diensteninnovatie een aantal specifieke kenmerken. Niet de beschikbaarheid van een nieuwe technologie staat centraal, maar de behoefte van bedrijven aan en de vraag van hun klanten naar nieuwe vormen van dienstverlening. Daarbij gaat het om een eigen multidisciplinaire aanpak, specifieke competenties en organisatorische inbedding. Deze verschillen pakken per sector of soort dienstverlening ook nog eens heel anders uit. Innoveren in de zorgsector is immers iets heel anders dan innoveren in de accountancy. Ook maakt het volgens Kwakman verschil of er wel of niet een R&D-afdeling is en of afnemers van diensten (klanten, cliënten, burgers, patiënten) een rol kunnen spelen bij innovatie. Het zijn allemaal redenen om niet te kunnen volstaan met een algemeen opleidingsaanbod, maar dit toe te snijden op verschillen in de innovatiepraktijk bij dienstverleners.

Opleidingsplan
Exser laat deze inventarisatie volgen door een Opleidingsplan Diensteninnovatie dat in september 2009 zal verschijnen. In dit plan worden vraag naar en gewenst aanbod van naar opleidingen op HBO en WO-niveau op het gebied van diensteninnovatie in kaart gebracht. Op dit moment vindt de laatste toetsing aan de vraagzijde plaats. Exser vindt het belangrijk om deze eerste inventarisatie nu al naar buiten te brengen teneinde zo vroeg mogelijk de discussie te kunnen starten over de noodzaak van nieuwe opleidingsprogramma's. Op dit moment overlegt Exser met een aantal opleidingspartners om, uitgaande van de beschikbare voorbeelden, drie programma's te ontwikkelen en in de markt te zetten: een mastersopleiding, een minor (specialisatie) en een postgraduate (postdoctoraal) executive programma. De programma's worden in varianten ontwikkeld, gericht op verschillende categorieën dienstverleners.

Over Exser
Exser is het nationaal diensteninnovatiecentrum dat programma's ontwikkelt met als doel het innoverend vermogen van dienstverlenend Nederland te versterken. Exser inititieert, faciliteert, stimuleert en regisseert die programma's op basis van publiekprivate samenwerking tussen bedrijven, overheden en wetenschap. Exser is in 2008 van start gegaan en wordt in haar missie ondersteund door de het Ministerie van Economische Zaken, de provincie Flevoland, de gemeente Almere en enkele grote dienstverlenende bedrijven.

PS. prof. dr. Frank Kwakman is lid van de Raad van Advies van Sales Companion.
 

 

terug